Migratie van vroeger herleeft in het Deutsches Auswandererhaus

Een van de leukste uitstapjes die ik deze zomer gemaakt heb is naar het Deutsches Aswandererhaus in Bremerhaven. Het is een museum dat gewijd is aan migratie. Maar liefst zeven miljoen Duitsers vertrokken vanaf de negentiende eeuw naar overzeese gebieden! Ook was en is Duitsland natuurlijk een plaats waar mensen naar toe gingen en gaan, bijvoorbeeld als gastarbeider of vluchteling.

Kan migratie een leuk thema zijn?

Mijn reisgenoten hadden er eigenlijk niet veel zin in. Zeker heel veel statistieken en tekst, zeiden ze. Migratie, dat is toch geen aantrekkelijk thema? Droog en droevig leek het ze. Bij de kassa wachtte ons een verrassing: we kregen een elektronische boarding pass en een flyer mee. Daarin stonden twee personen genoemd, met foto, geboorte- en sterfdatum en migratiedatum en -plaats. De ene was geëmigreerd (ausgewandert, prachtig woord ook), de ander geïmmigreerd. Door middel van de boarding pass, waarmee je her en der in het museum informatie kon ontgrendelen, kon je de reis van deze personen volgen. We hadden elk andere personen in de flyer staan, in totaal zijn er 33 mogelijkheden. Overigens kon je bij de kassa aangeven of je Engels of Duits wilde, het museum is namelijk perfect tweetalig. Als je in het museum wil fotograferen betaal je aan de kassa € 1,50 extra. Wij deden dit, en ik was er blij om. Niet dat het museum goed te fotograferen is, maar er was een hoekje waarin je je mocht verkleden in kleding van toen en kon laten fotograferen via een apparaat,

Men lachte nooit tegen het vogeltje…

waarna je de foto tegen betaling van € 4,- kon afhalen bij de kassa. Dit konden wij dus mooi zelf doen zonder extra kosten. Dat de foto misschien minder scherp was mocht de pret niet drukken, dat maakt de foto nog authentieker! Wij konden in elk geval hartelijk lachen om het resultaat.

Scheep gaan

We werden naar een ruimte gedirigeerd waar wij mochten ervaren hoe het was om als derde klasse-emigrant scheep te gaan. Een sobere ruimte met waarschuwingen tegen allerhande gespuis, zoals zakkenrollers en balletje-balletjespelers, in deftig Gotisch schrift. Toen ging de deur open, we betraden de kade. Meteen hoorden we de geluiden van meeuwen en zee. We zagen dat er in de schemering “mensen” in ouderwetse kleren op de kade stonden, een reusachtig schip was zichtbaar. Kisten en koffers stonden er, de nagebootste wanorde van het vertrek. Alles was tot in detail nagemaakt. Hier kon je door je pasje te scannen het eerste deel horen van het verhaal van jouw passagier. Daarna kon je een ruimte bezoeken die eruitzag als een directiekamer, donker hout en grote oude landkaarten, met wanden die gevuld waren met laatjes. Op elk laatje stond de naam van een emigrant. In het laatje zaten voorwerpen in die met die personen te maken hadden. Muntjes, een zakdoekje, foto’s, brieven… Van een aantal kon je via een oortje het verhaal horen: wat waren de omstandigheden in Duitsland, wat was de reden van migratie, wat was de bestemming? In deze ruimte hingen ook foto’s van klederdrachten uit verschillende streken van Duitsland en Polen, en overzichten van de verschillende tijdperken van migratie, met omstandigheden en redenen. Het was overweldigend, zoveel verhalen in een ruimte. Ik had er gemakkelijk een dag door kunnen brengen, maar voor mijn gezelschap was dit toch echt teveel gevraagd. Dus door naar de volgende ruimte: we mochten scheep gaan!

Let the Titanic experience begin!

We beklommen de trap naar het schip. We vonden het jammer (maar ook weer niet) dat er geen geuren te ruiken waren. In elk geval was de reis vooral voor de arme mensen, toen de reis naar Amerika nog twaalf weken duurde, geen pretje. Zo leerden we dat er voor hen te weinig tafels waren om van te eten, dus eten lag overal, zodat ongedierte en ziekten op de loer lagen. Ook mocht de derde klasse niet op het dek komen, ze zaten wekenlang opgesloten in de buik van het schip, zeeziek en vervuild. Via maquettes kon je ook de ontwikkeling van de schepen volgen, waardoor de reisduur aanzienlijk korter kon worden. We namen een kijkje in de verschillende ruimten die er waren in de verschillende klassen: slaapzalen (compleet met hard snurkende man), een eetzaal en de gangen.

Happy end

Toen was het zover: New York is bereikt. Via gevangenisachtige gebouwen kwamen bij een wachtruimte. Op Ellis Island had men een handige manier om te bepalen wie geschikt of ongeschikt was, want niet iedereen was welkom in the land of opportunities, zo leerden wij. Om bij het migratiekantoor te komen moest men eerst een hoge trap beklimmen. Wie dat niet kwiek genoeg deed, kreeg een sticker en werd nader onderzocht. Ook moest men in twee minuten negenentwintig vragen beantwoorden. Wanneer men hier faalde kon men ook een extra onderzoek verwachten. In het ergste geval kon men retour worden gestuurd, op kosten van de scheepsmaatschappij. De volgende ruimte was ingericht met informatiebronnen die migranten gebruikt hadden om zich voor te bereiden op het nieuwe bestaan. Veel woordenboeken en brieven van familieleden, maar ook een kleurige pentekening waarop het verschil tussen tamme en wilde indianen werd uitgelegd. Tenslotte bevond je je in een replica van Grand Central Terminal, waar je opzoeken hoe jouw emigrant het verder was vergaan op de plaats van bestemming. Gelukkig leefden die van ons nog lang en gelukkig.

Zum Städtele hinaus

Het tweede deel van het museum is gewijd aan immigratie. In een krantenkiosk gaven we onze boarding passen af, en we kregen een boekje mee over de immigrant die we toegekend hadden gekregen. Om het migratieverhaal van onze immigranten bij elkaar te sprokkelen, moesten we verschillende nagebouwde winkeltjes uit de jaren zeventig bezoeken, zoals een kapper, een reisbureau en een warenhuis. Daar vond je steeds iets anders: een foto, een registratieformulier, een medaille, een kledingstuk. Doordat de opzet van deze “speurtocht” anders was opgezet en nadrukkelijk in de twintigste eeuw plaatsvond, was het een omschakeling waar we even aan moesten wennen. Leuk en logisch dat er ook aandacht werd besteed aan een van Duitslands beroemdste immigranten: Elvis Presley, die exact zestig jaar geleden uitgerekend in Bremerhaven aankwam als dienstplichtige (tekst gaat verder onder de video).

Kijken, voelen, onderzoeken

Aan het eind van de rit kon je in een aparte ruimte zelf stamboomonderzoek doen. Het was er erg druk, ik heb begrepen dat men de site Ancestry en de passagierslijsten van Bremerhaven tot 1939 kan raadplegen. Ik kan mij indenken dat mensen door dit museum geïnspireerd raken om stamboomonderzoek te gaan doen. Of tja, museum, eigenlijk meer een “experience”, want je mocht overal aan-, op- en inzitten. Ideaal voor kinderen en kinderachtige volwassenen zoals ik die graag wil vóelen (even de wollen dekentjes en kapokmatrassen bepotelen, het gewicht van de tinnen bordjes voelen, de zware metalen wanden aanraken, bestek optillen, rieten manden openen, laatjes openschuiven). Ook mijn gezelschap was erg onder de indruk en vond het museum toch heel erg de moeite waard. Heel erg knap hoe men uit een droog thema als migratie de verhalen weet te destilleren. Alles was zo goed doordacht en uitgewerkt, van de scheepsmaquettes tot de inrichting van de ruimtes tot de individuele migratieverhalen. Wij brachten er ruim twee uur in door, maar dat had wat mij betrof gemakkelijk verdubbeld mogen worden, om alle informatie goed te verwerken.

 

Bremerhaven, een omweg waard

Bremerhaven
Bremerhaven, met oude vuurtoren in de verte

Mocht je ooit in het noorden van Duitsland zijn, probeer zeker naar Bremerhaven te gaan om het Deutsches Auswandererhaus te bezoeken. Want zelfs als je geen zin hebt om veel wil lezen of luisteren valt er veel te ervaren, a la ons eigen Openluchtmuseum. Wel heeft het Auswandererhaus geduchte concurrenten, qua leerzaam amusement. Want ernaast ligt het Klimahaus, volgens mijn kinderen nog altijd het leukste museum dat ze ooit bezochten. Een dikke vette aanrader dus, zeker met jongere kinderen. Het ene moment lig je daar te puffen in de woestijn, onder een sterrenhemel, het volgende moment loop je te bibberen in de noordpool. Over vóelen gesproken! Maar dit is nog niet alles wat Bremerhaven te bieden heeft: op een steenworp afstand is er ook een dierentuin met als grootste publiekstrekker de ijsberen. En dan is er natuurlijk de haven. Keuzes, keuzes!

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *